|
معاون ادبيات و انتشارات بنياد حفظ آثار: فضاي دفاع مقدس بافتي مردمي دارد |
|
|
|
16 بهمن 1386 ساعت 12:26 |
|
نشست خبري دومين دوره از مسابقهي سراسري داستان دفاع مقدس (جايزهي ادبي يوسف) با رونمايي از كتاب «خاك و خاطره»ي احمد دهقان و «داستان، گام به گام» حسين فتاحي، در بنياد حفظ آثار و نشر ارزشهاي دفاع مقدس برگزار شد.
حسين فتاحي - نگارندهي «داستان، گام به گام» - در ابتداي مراسم دربارهي اين اثر توضيح داد: هرچه داريم، از گفتههاي كساني داريم كه در بخش آموزش داستان، استاد اين رشته هستند؛ اما براي خلق اثر به يك مثلث احتياج است كه رأس اول آن استعدادي است كه در شخص نويسنده وجود دارد. تا كسي اين استعداد را نداشته باشد، بيفايده است. نكتهي بعدي، تجربهي زندگي است كه نويسنده بدون تجربهي زندگي نميتواند داستان خوبي خلق كند. اما فراگيري اصول داستان نيز بسيار مهم است. كسي نميتواند استعداد و تجربهي زندگي نويسنده را ناديده بگيرد؛ اما كساني بايد آموزش دهند تا همه از صفر شروع نكنند.
او در ادامه افزود: كتابهايي هستند كه اصول نوشتن را آموزش ميدهند و اين آموزش باعث ميشود آن دو ضلع ديگر يعني استعداد و تجربه كامل شوند. «داستان، گام به گام» چكيدهاي از عناصر داستان به زبان ساده است. در رويكرد تازهاي كه در اين كتاب وجود دارد، عناصر داستان را با توجه به نمونههاي دفاع مقدس آوردهايم. به گمانم اگر يك هنرجو اين كتاب را بخواند و مثالهاي اين اثر را نيز مطالعه كند، همچنين كتابهايي را كه در پايان اثر معرفي شدهاند، درنظر گيرد، تا حد زيادي ميتواند به هدفي كه خواسته است، برسد.
فتاحي همچنين يادآور شد: بحث داستان دفاع مقدس اولينبار در كشور ما مطرح شد. ما پيش از اين، داستان مقاومت داشتيم؛ ولي بحث داستان دفاع مقدس، اولينبار بعد از جنگ ما آغاز شد؛ چون رزمندگاني كه در جنگ ميجنگيدند، مردمي بودند و به اين دليل بعد از تمام شدن جنگ، آنچه را كه در دست داشتند، دستمايهاي قرار دادند براي نوشتن؛ بنابراين اگر اينها آموزش ببينند، آنچه را در ذهنشان وجود دارد، به داستان تبديل خواهند كرد. اين بحثهايي است كه در اين كتاب آمده است.
او همچنين يادآور شد اين اثر، اثري كارگاهي است و اين خاصيت، آن را از ديگر آثاري كه در زمينهي آموزش داستاننويسي هستند، متمايز ميكند.
حميد حسام - معاون ادبيات و انتشارات بنياد حفظ آثار و نشر ارزشهاي دفاع مقدس - در ادامهي صحبتهاي فتاحي توضيح داد: فضاي دفاع مقدس بافتي مردمي دارد و نويسندگان آن از فضاي دانشگاهي بيرون نميآيند. خيليها مينويسند براي تجربه قاعده و چارچوب ندارند. زاويهي ديدهاي متفاوت و متعددي است كه بنياد حفظ آثار و نشر ارزشهاي دفاع مقدس آنها را حفظ ميكند و كتابهايي را كه در اين بخشها وجود دارند، دنبال ميكند. «داستان، گام به گام» عناصري است كه بسيار تعريف شده و گفته شده است؛ اما ما اثري اينچنيني نداريم.
سپس احمد دهقان - نگارندهي كتاب «خاك و خاطره» - در توضيحاتي دربارهي كارش گفت: خيلي از هنرهايي كه با آنها سر و كار داريم، محصول دورهي جديد دنياي بشريتاند. وقتي به تاريخ اروپا مينگريم، ميبينيم خيلي از انواع ادبي به وجود آمدهاند كه يكي از آنها خاطرهنگاري است كه ميتوان آن را متعلق به دنياي مدرن دانست. حدود 200 سال پيش، پس از جنگ ايران و روسيه و رفتن دانشجويان به روسيه و بازگشت آنها، خاطرهنگاري شكل گرفت.
او سپس يادآور شد: در كتاب «خاك و خاطره» به سه موضوع خاطرهنگاري، يادداشتنگاري و تاريخ شفاهي پرداختهام. خاطرهنگاري در دنيا و سير تاريخي آن را مد نظر قرار داده و سپس به خاطرهنگاري در ايران رسيدهام. چيزي كه وجود دارد، اين است كه در ايران سياسيون بيشتر خاطرهنگاري ميكردند؛ ولي پس از انقلاب، مردم كوچه و بازار كه شنوندهاي نداشتند و تجربهي جديدي به اسم جنگ را به دست آوردند، نهضت خاطرهنگاري را شكل دادند، كه دوهزار خاطره در اين زمينه نگاشته شدهاند. همچنين در بخش يادداشتنگاري و تاريخ شفاهي به كاركردهاي يادداشتنگاري و اختراع ضبط صوت و تحول عظيمي كه در تاريخ شفاهي رخ داد، پرداختهام.
دهقان همچنين گفت: اين اثر حاصل تجربيات ده، پانزدهسالهي من در حوزهي خاطرهنگاري است كه سعي كردم آن را به صورت آكادميك و مكتوب درآورم تا ديگران بدانند كه اين موضوع چه شاخصههايي دارد و كساني كه ميخواهند خاطرهنگاري كنند، چه گامهايي بايد بردارند. اثر يادشده هفت فصل دارد كه از منابع خارجي و ايراني در آن استفاده كردهام.
اين داستاننويس ادامه داد: خاطرهنگاري پيش از آنكه آموزشدادني باشد، تجربي است و در كتابهاي منتشرشدهي جهان ميبينيم كساني كه واقعهي عظيمي را ديدهاند، بعد از بازگشت شروع به نوشتن ميكنند. حادثه در نگاه آنان آنقدر عظيم است كه ميخواهند خود را تخليه كنند. درواقع خاطرهنگاري در ابتدا تخليهي آدمهاست؛ اما به مرور زمان تعقلي ميشود. از الآن به بعد، اگر كساني بخواهند خاطرهنگاري كنند، ميتوانند از اين كتاب كمك بگيرند.
در ادامهي نشست، حميد حسام دربارهي دومين دوره از مسابقهي سراسري داستان دفاع مقدس توضيحاتي داد و گفت: دومين جشنوارهي داستان كوتاه دفاع مقدس يا جايزهي ادبي يوسف 17 بهمنماه برگزار خواهد شد. دربارهي وجهي تسميهي «يوسف» بايد گفت كه يوسف نماد سه چيز است؛ اول زيبايي، دوم كرامت انساني كه زيباترين داستان قرآن، داستان يوسف است، و ديگر اينكه يوسف مترادف گمشدههاست و شهداي گمشده نيز با آن تعبير بهكار ميروند. همچنين يوسف ملكشامران يكي از شهدايي است كه اتفاقا داستاننويس بوده و اين دليلي شده كه نام اين مسابقه را جايزهي ادبي يوسف بگذاريم.
معاون ادبيات و انتشارات بنياد حفظ آثار و نشر ارزشهاي دفاع مقدس افزود: جايزهي ادبي يوسف از جنس تكرار جوايز ادبي ديگر نيست. اين جايزه يك نياز بوده كه به ضرورت طراحي شده و اجرا ميشود. جايزهاي است كه از نظر ما ابتدا اجرايش ساده ميآمد؛ ولي وقتي با آن مواجه شديم، ديديم آثار بسيار خوبي رسيده و بار ما سنگينتر شده است. بار داستان انقلاب و پس از انقلاب را به دوش ميكشيم. داستان انقلاب در سايهي داستان دفاع مقدس گم شد و اين فقر كه باعث يأس ما در سال گذشته شده بود، با برگزاري اولين دورهي جايزهي داستان كوتاه دفاع مقدس اميدي را به دل ما نشاند.
حسام همچنين گفت: امسال بايد نقد واقعبينانهاي داشت. اگر سال گذشته داستانهاي 24 يا 25 سال گذشته را داشتيم، امسال كارهاي سال 85 را داشتيم، كه حدود 930 اثر به اين جشنواره رسيدهاند كه نسبت به سال گذشته رشد داشتهايم.
سپس حسين فتاحي - دبير علمي جايزهي يوسف - توضيح داد: هر سال زماني كه مينشستيم كتابهاي سال دفاع مقدس يا كتابهاي معمولي را بررسي كنيم، با يك مشكل مواجه بوديم و آن كمبود كتاب خوب بود، كه دربارهي انقلاب مشكل جدي است و دربارهي دفاع مقدس هم همينطور است. وقتي عضو يك شورا باشيد كه مركزيت دارد كتابهاي دفاع مقدس را حمايت كند، اما باز كتاب خوبي نميرسد، به ضرورت چنين جشنوارهاي بيشتر پي ميبريد. به نظر من، استعداد نويسندگي بين آحاد مردم مثل معادني در كرهي زمين است كه نهفته است و بايد كشف شود. در مورد هنر هم همين طور است و ما بايد كشف كنيم.
او همچنين با اشاره به فضاي مناسب براي خلق آثار خوب، گفت: اگر به تاريخ بنگريم، ميبينيم كه سعدي و حافظ داشتيم و در دورهاي بعدتر، شاعران ديگري كه سير ثابتي نداشتند. اگر خوب بنگريم، ميبينيم زماني كه فضاي خوبي وجود داشته، شاعر و نويسنده نيز رشد داشتهاند. اينكه بتوانيم اين فضا را به وجود آوريم كه آثار رشد كنند، از اهداف جشنواره بوده است و ديگر اينكه بعد از برگزيده شدن رهايشان نكنيم.
فتاحي گفت: امسال 550 شركتكننده داشتيم كه 20درصد آنها سال گذشته شركت كرده بودند. اگر جشنوارهي سال بعد خوب برگزار شود، اين رقم بيشتر ميشود. در دوران مشروطه به دليل فضايي كه وجود داشت، فضاي خلق داستان كوتاه به وجود آمد و ادبيات نوين ايران حاصل همان فضاي خوب است؛ پس نميتوان منكر تأثير فضاي مناسب در خلق اثر ادبي بود. البته بايد به كل ادبيات توجه داشت كه مادر ساير رشتههاست و ادبيات دفاع مقدس در صورتي رشد خواهد كرد كه ادبيات نيز رشد داشته باشد. توليد نويسنده و داستان خوب سرچشمهاي خواهد بود تا سالهاي سال آثار خوب توليد شوند و فكر ميكنم بهترين پاداش اين است كه ما كارها را خوب داوري كنيم. به اين دليل سعي كرديم اغماض و بيعدالتي در داوريهايمان نباشد و به جاي اينكه از چند نويسندهي محدود براي داوري استفاده كنيم، طيف زيادي داور را انتخاب كردهايم تا آثار را داوري كنند. همچنين براي داوري آثار، نام نويسندگان را حذف كرده و به هر اثر يك كد دادهايم تا هيچ داوري تحت تأثير نام نويسنده قرار نگيرد.
|
