در استراتژي صدام و حزب بعث، خرمشهر كليد تصرف استان مهم و نفت‌خيز خوزستان بود. توطئه‌هاي جاهلان حاكم بر بغداد نه در 31 شهريور 1359 بلكه از سال‌هاي قبل از انقلاب متوجه خوزستان و به‌ويژه خرمشهر بود و پس از پيروزي انقلاب بزرگ اسلامي ايران و استقرار نظام جمهوري‌اسلامي اين توطئه‌ها ابعاد گسترده‌تري به‌خود گرفت و صدام معدوم بلافاصله پس ازانقلاب تصميم به تجزيه خوزستان و درراس آن خرمشهر گرفت. رژيم بعثي در توطئه‌هاي مربوط به ايجاد ناامني درخرمشهر در سال 1358 فقط 46 مورد حمله مسلحانه و اقدامات خرابكارانه را توسط مزدوران خود در خرمشهر انجام داد كه جمعا به ‌شهادت 42 نفر از هموطنان انجاميد. اين اقدامات در نيمه ‌اول سال 1359 نيز ادامه و حتي شدت يافت به‌ طوري‌كه مزدوران اجيرشده‌ بعثي‌ها كه در آنها عواملي از كشورهاي عربي منطقه نيز ديده مي‌شدند در 12 عمليات خرابكاريانه و تروريستي 32 هموطن خرمشهري را به‌شهادت رساندند.

چراغ سبزآمريكا به صدام براي حمله به‌ ايران به اين ماجراجويي جسور كه به‌ دنبال ژاندارمي منطقه و رهبري اعراب بود، اين فرصت را داد كه ارتش جنايتكارش را به داخل مرزهاي ايران وارد كند و براي صدام هيچ جبهه‌اي مهم‌تر از خرمشهر نبود. بندر خرمشهر به‌ عنوان يكي از كليدي‌ترين مناطق ايران و منطقه امكان دسترسي به‌ آب‌هاي آزاد و خليج‌فارس را داشت مهم‌ترين بندر بازرگاني ايران به‌شمار مي‌رفت. سرپل بسيار مناسب و سريع به شهر مهم نفتي و جزيره آبادان بود و به مركز استان نفت‌خيز خوزستان با جاده‌هاي مناسب دسترسي سريع و آسان داشت. اين شهر ثروتمند كليد ورود ارتش بعث عراق به خوزستان به‌شمار مي‌رفت و صدام دريافته بود از طريق تصرف اين بندر مهم مي‌تواند حتي دست ايران به سواحل خليج‌فارس را نيز كوتاه كند.

به گزارش سرويس فرهنگ و حماسه خبرگزاري دانشجويان ياران (ايسنا)، ارتش عراق جنگ در خرمشهر را از ارديبهشت‌ 1358 با فعاليت‌هاي مهندسي درغرب نوار مرزي ايران در منطقه خرمشهر آغاز كرد. در خرداد 1358 به تقويت نيرو در پاسگاه‌هاي نوار مرزي خرمشهر همراه با پرواز شناسايي‌ هلي‌كوپترهاي خود و اجراي آتش برروي پاسداران حاضر درمنطقه شلمچه اقدام ورزيد و پس از آن تا پايان مرداد 1359 جمعا 47 بار از طريق زمين، آب‌هاي ساحلي و هوايي اقدامات خصمانه و تجاوزات نظامي به‌مناطق مرزي خرمشهر كرد. در يكي از اين تجاوزات و در تاريخ 21خرداد 1359 درمنطقه‌ي مرزي «جوگه» حدفاصل پاسگاه‌هاي مومني و خين، دشمن بعثي دو عضو سپاه پاسداران خرمشهر به‌ نام‌هاي موسي بختور و عباس فرحان‌اسدي را به‌شهادت رساند. اين تجاوزات آشكار در شهريورماه 1359 به اوج خود رسيد و به 45 مورد رسيد كه در 5 روز آخر شهريور سال 1359 از شدت بيشتري برخوردار بود .

دشمن در تجاوزات خود از ابتداي سال 1359 براي ورود به ‌جنگ وارد درگيري مي‌شد و بايد به صراحت گفت جنگ در خرمشهر و برعليه اين شهر سرافراز زودتر از 31 شهريور1359 آغاز شده بود. بعثي‌هاي عراق كه با دسترسي به اخبار داخل ايران مني‌دانستند كشمكش‌هاي درون انقلاب، ارتش ايران را به‌شدت ضعيف كرده است به يك پيروزي سريع و آسان و كم‌تلفات مي‌انديشيدند. آنها با محاسباتي كه داشتند خيال مي‌كردند جوانان پاسدار حريف ارتش آزموده آنها كه 20سال نظامي‌گري را همراه با خشنونت فرا گرفته است و پول گسترده‌ نفت عراق به ان تزريق مي‌شد نمي‌شوند و جنگ همه‌جانبه در 31 شهريور 1359 با حملات سنگين هوايي و زميني به خرمشهر آغاز شد و مردم بي‌دفاع اين شهر مرزي را آماج حملات گسترده و وحشيانه‌ي خود كرد.

فقط در روز اول حمله به ‌خرمشهر تيپ 26 زرهي، تيپ6 زرهي و و گردان دوم تيپ 31 نيروي ويژه به خرمشهر تافتند تا آرزوهاي مجنون تكريتي را جامعه عمل بپوشانند. خرمشهر شهر بي‌دفاع آماده جنگ نبود. پادگان لشگر 92 درخرمشهر به‌دليل تصميم‌گيري‌هاي غلط بني‌صدر در ارتش و بروز كودتا نوژه كه بخشي از آن در اين لشگر اتفاق افتاده بود حرفي براي گفتن نداشت و همه دفاع تجاوز به روي دوش پاسداران جوان و مدافعان شهر افتاده بود كه جمعي از دانشجويان دانشگاه افسري، تكاوران پايگاه دريايي خرمشهر و نيروهاي مردمي مسلح از برخي نقاط كشور به ياري آنان شتافته بودند.

صدام كه فكر مي‌كرد درخرمشهر پيروزي آسان برايش محقق مي‌شود در دام مدافعان خرمشهر كه از مسجد‌جامع خرمشهر هدايت و تغذيه مي‌شدند گرفتارشد و بيش از يكماه نبردهاي مدافعان خرمشهر با متجاوزان بعثي، ارتش عراق را به‌جنگ فرسايشي و پرتلفات درمهم‌ترين جبهه درگيري‌هاي دوطرف سوق داد . عدم محاسبه پايمردي دليران خرمشهر برنامه‌ تصرف جزيره‌ آبادان را برهم زد و دشمن نتوانست از خرمشهر براي تصرف آبادان استفاده كند. تصرفي كه مي‌توانست حركت ارتش عراق به مركز خوزستان به‌ ويژه شهرهاي اهواز و بندر ماهشهر را تسهيل كرده و در نهايت خوزستان نفت‌خيز را به ‌سرعت به ‌سقوط بكشاند.

در خرمشهر ما شاهد نبرد دو ارتش كلاسيك با هم نبوديم. در اين نبرد يك قدرت و ماشين برتر نظامي و در يك گروه اندك مسلح به اسلحه‌هاي سبك و نيمه‌سنگين وجود داشت كه قرار بود مهم‌ترين نبرد جنگ عراق عليه ايران را رقم بزنند.

ارتش كوچك شهيد سيدمحمد علي جهان‌آرا با فداكاري وصف‌ناپذير ارتش‌ متجاوز بعثي را وادار به توقف بيش از يك‌ماه درخرمشهر كرد كه اين اقدام كندي حركت ماشين جنگي صدام را به‌همراه داشت و باعث پايداري جزيره آبادان حتي پس از ماه‌ها محاصره اين شهر شد و ارتش بعث عراق تاوان سنگيني در برابر شهادت بهنام محمدي و محمدحسين فهميده و ساير شهداري خرمشهر داد.

براساس اسناد به‌دست آمده در دفاتر سياسي عالي حزب بعث، مقاومت تاريخي مدافعان خرمشهر بسياري از نيروهاي زبده عراق را در حساس‌ترين زمان نبردهاي اوايل جنگ درگير خود ساخت و ماشين جنگي صدام نتوانست اهداف از پيش تعيين‌شده خود را محقق كند. از سوي ديگر خيانت‌هاي مكرر بني‌صدر در عدم حمايت از مدافعان خرمشهر زمينه‌ سقوط بخش مهم اين شهر را فراهم كرد تا ثروتمند‌ترين شهر مرزي ايران به‌دست دشمن بعد از طي يك نبرد نابرابر بيفتد. به هرروي، همگان بايد بدانند كه مقاومت گمنامان خرمشهر باعث شد تا طرح سه‌روزه تصرف ايران و خوزستان عقيم بماند و صدام معدوم به بسياري از نيات پليد خود دست پيدا نكند.

مردم خرمشهر كه يكي از بهترين امكانات زندگي را در كشور امكانات زندگي را در كشور داشتند با دست خالي راهي ساير شهرهاي كشور شدند و با صبري ستودني همچنان فرزندان خود را به جبهه‌ گسيل مي‌داشتند. نيروهاي سپاه خرمشهر در جبهه‌هاي ساحلي و منطقه كوت شيخ موضوع گرفته بودند و دشمن را آسوده نمي‌گذاشتند، از سوي ديگر نيروهاي عراقي با غارت شهر و به اسارت درآوردن برخي از مردم بي‌دفاع حومه خرمشهر و روستاهاي آن آنان را به اردوگاه‌هاي جنوب عراق اعزام كرد. خرمشهر را به ويراني كشاند و ساختمان‌هاي مستحكم آن را به دژي تسخير‌ناپذير مبدل ساخت. آنها بر روي ديوارهاي خرمشهر نوشتند كه آمده‌ايم كه بمانيم، هواي خرمشهر را به‌عنوان گرم‌ترين نقطه‌ عراق اعلام مي‌كردند و خط اتوبوسراني بصره به خرمشهر را داير كرده بودند. از محل غارت اموال مردم خرمشهر دو بازار بزرگ در بصره راه‌اندازي كردند و سرمست از پيروزي بودند.

با شكست خط فكري ليبرال و مستبدانه بني‌صدر و افتادن امور جنگ به‌دست جوانان سپاهي و وحدت عملي سپاه و ارتش با هدايت امام خميني (ره) به‌عنوان فرمانده كل قوا، در ظرف كمتر از يك‌سال دارخوين آزاد شد، محاصره‌ آبادان شكسته شد، بستان با رمز ياحسين (ع) به آغوش ميهن بازگشت و درفتح المبين دشمن در اراضي وسيعي از خوزستان تا مرزهاي بين‌المللي وادار به عقب‌نشيني شد و اينكه نوبت به خرمشهر رسيده بود كه نفس تازه كند.

برابر آنچه كه پيش‌روي تاريخ قرار دارد سازماندهي نيروها پس از درگيري‌هاي سنگين فتح‌المبين ظرف كمتر از يك‌ماه بسيار دشوار مي‌نمود ضمن اينكه دشمن حتي جلوي فرود چتربازان را نيز در خرمشهر گرفته بود و سازمان رزمي و دفاعي عجيبي دراين شهر مهم بندري اشغال‌شده ايجاد كرده بود. ادوات و نفرات دشمن نيز به مراتب بيش از نيروهاي ايراني بود و از برتري آتشي سنگين سود مي‌برد. ارتش عراق كه در ظرف كمتر از يكسال در چند جبهه حساس خوزستان شكست‌هاي سنگيني متحمل شده بود حاضر نبود در كليدي‌ترين جبهه‌ نبرد تسليم شود اما جنود رحماني كه براي آزادي خرمشهر عزم جزم كرده بودند در دهم ارديبهشت 1361 يورش بي‌امان خود را آغاز كردند. اين يورش در لحظات اوليه، نظام و ساختار دفاعي ارتش عراق را به‌هم ريخت و در مدت 25 روز به آزادي خرمشهر انجاميد. وضع دشمن به آنچنان روزي رسيده بود كه صف اسراي عراقي به ‌كيلومترها درسوم خرداد بالغ شد و رؤياي قادسيه صدام با باز پس‌گيري خرمشهر رنگ باخت و او اينگونه به سقوط خرمشهر اعتراف كرد كه من در بين نظاميان خود مردي نمي‌بينم.

پيروزي عمليات بيت‌المقدس و باز پس‌گيري خرمشهر معادلات تجاوز‌طلبانه صدام را به‌هم ريخت و سردار شكست‌خورده قادسيه با قبول شكست سنگين خرمشهر دستور عقب‌نشيني از تمامي خاك ايران به ‌ويژه در مناطق غربي ايران را به‌ عنوان استراتژي جديد ارتش عراق صادر كرد. هرچند كه دراين قول خود نيز صادق نبود. صدام معدوم از سوم خرداد 1361 درموضع انفعال قرار گرفت و صلح‌طلب شد و خواستار آتش بس گرديد و خرمشهر بارديگر با سرافرازي، شكستي فضاحت‌بار را دركارنامه‌ي صدام وحزب بعث ثبت كرد.

آنچه باعث شد مدافعان اندك خرمشهر روزها در برابر دشمن تا دندان مسلح مقاومت كنند اعتقاد و يقين آنها به ولايت، قدرت درك و تحليل وقايع و از همه مهم‌تر انس با قرآن بود. بسياري از مدافعان شهر مانوس گرفته با قرآن بودند. فاتحان خرمشهر نيز از اين صفات نوراني بهره مي‌جستند. آنها علي‌رغم همه‌ كمبودها پس از آن فتح عظيم با سجده‌ شكر و خضوع به درگاه پروردگار در خانه خدا، مسجد‌جامع به اقامه نماز و بيان تكبير و تسبيح و تقديس خداوند پرداختند و حضرت امام‌خميني (ره) فرمانده عارف رزمندگان اسلام در پاسخ به اين اعتقادات راسخ و ادب رزمندگان اسلام فرمودند: خرمشهر را خدا آزاد كرد و فتح خرمشهر مافوق طبيعت است. براي مدافعان شهر كه پس از جهان‌آرا و موسوي و بهنام محمدي و بسياري ديگر از همشهريانشان، بازگشت به خرمشهر به خيابان‌ها و كوچه‌هايي كه خاطرات كودكي تا نوجواني و جوانيشان در آن گذشته بود يادآور روزهاي سخت خونين‌شهر شد و صداي آنان در مسجد‌جامع پيچيد كه ممد (محمد جهان‌آرا) نبودي، ببيني شهر آزاد گشته، خون جوانان پرثمر گشته و ...

با تجليل و گرامي‌داشت شهيدان سرافراز خرمشهر، ياد و خاطره سرافرازاني همچون شهيد حسن باقري طراح عمليات بيت‌المقدس، حاج احمد متوسليان، شهيد حسين خرازي، شهيد احمد كاظمي و شهيد صياد شيرازي از فاتحان سرافراز عمليات آزاد‌سازي خرمشهر را گرامي‌ مي‌داريم و يادآور مي‌شويم: خرمشهر خطه مقدسي است كه متعلق به همه‌ ايرانيان و آزادگان جهان است. خرمشهر كلاس درس پايمردي، شجاعت و ايثار است و خرمشهر گورستان متجاوزان و بدكاران است.